oF
oC
ویکی واژه هواشناسی
 

خشکسالی هیدرولوژیکی

خشکسسالی هیدرولوژیکی با تأثیرات دوره‌هـایی از نقصان ریزش‌هـای جوی ( شامل برف ) بر منابع تأمین‌هـای آبهای زیرزمینی یا سطحی همراه می شود ( جریان رودخانه‌هـا، مخازن، دریاچه‌هـا و آب زیرزمینی ).

فراوانی و شدت خشکسالی‌هـای هیدرولوژیکی غالباً‌در مقیاس یک آبخیز یا حوزه آبریز رودخانه بیان می شود. گرچه همه خشکسالی‌هـا از کمبود بارش منشأ می گیرند لیکن هیدرولوژیست‌هـا بیشتر به این موضوع توجه دارند که این کمبود چگونه در سیستمـ هیدرولوژیکی ظاهر می شود ؟ خشکسالی‌هـای هیدرولوژیکی معمولـاً‌ با تأخیر بیشتری نسبت به خشکسالی‌هـای هواشناسی یا کشاورزی رخ می دهند.

زمان بیشتری طول می کشد تا اثر کمبود بارش در اجزاء سیستمـ هیدرولوژیکی نظیر رطوبت خاک، جریان رودخانه و سطح مخازن و آبهای زیرزمییی نمایان شود. در نتیجه زمان این تأثیرات با سایر موارد موجود در دیگر بخشهای اقتصادی یکسان نیستند چرا که بخشهای مختلفی برای تأمین آب موردنیاز خود به این منابع متکی هستند.

مثلـاً کمبود بارش می تواند موجب تخلیه سریع رطوبت خاک شود که تقریباً بلـافاصله برای متخصصان کشاورزی مشهود است ولی این کمبود بر سطح آب مخازن تا ماهها بر تولید نیروی برق آبی یا مصارف تفریحی تأثیر نمی گذارد.

بعلـاوه آب موجود در سیستمـ‌هـای ذخیره هیدرولوژیکی ( مثلـاً مخازن، رودخانه‌هـا ) معمولـاً در مقاصدی مختلف و رقابتی ( مانند کنترل سیلـاب، آبیاری، تفرج، کشتیرانی، نیروی برق آبی، زیستگاههای حیات وحش ) بکار می رود. رقابت بر سر آب در این سیستمـ‌هـای ذخیره ای در طی دوره خشکسالی شدت می گیرد و منازعات مابین استفاده کنندگان آب به طرز قابل ملـاحظه ای افزایش می یابد.

خشکسالی هیدرولوژیکی و آمایش سرزمین ( کاربری اراضی )



گر چه اقلیمـ عامل اولیه ای در بروز خشکسالی هیدرولوژیکی است ولی سایر عوامل نظیر تغییرات کاربری اراضی ( مانند جنگل زدایی )، تخریب اراضی و ساخت سدها همگی بر خصوصیات هیدرولوژیکی حوزه اثر می گذارند.

چون مناطق مختلف بوسیله سیستمـ‌هـای هیدرولوژیکی به همـ مرتبطند، تأثیر خشکسالی هیدرولوژیکی به مرزهایی فراتر از منطقه کمبود بارش گسترش یابد. مثلـاً خشکسالی هواشناسی ممکن است شدیداً بخش‌هـایی از شمال کوههای راکی و دشت‌هـای بزرگ شمالی آمریکا را تحت تأثیر قرار دهد لیکن از آنجا که رودخانه میسوری و شاخه‌هـایش این منطقه را به سمت جنوب زهکشی می کنند امکان بروز تأثیرات هیدرولوژیکی مشهودی در پایین دست جریان وجود دارد. مشابهاً، تغییرات در کاربری اراضی بالـا دست می تواند خصوصیات هیدرولوژیکی نظیر مقادیر نفوذ و رواناب را تغییر داده و باعث متغیرتر شدن جریان و تشدید رخداد خشکسالی هیدرولوژیکی در پایین دست شود.

مثلـاً در کشور بنگلـادش فراوانی وقوع کمـ آبی به دلیل تغییر کاربری اراضی که داخل کشور و کشورهای همسایه رخ داده، افزایش یافته است. تغییر نحوه استفاده از اراضی یکی از راههایی است که طی آن فعالیت‌هـای بشر فراوانی پدیده کمـ آبی را حتی بدون آنکه تغییری در وقوع خشکسالی‌هـای هواشناسی مشاهده شده باشد، تغییر می دهد.

پیامد اثرات خشکسالی:



پیامد اثرات توأمـ با خشکسالی‌هـای هواشناسی، کشاورزی و هیدرولوژیکی تفاوت‌هـای آنها را بیشتر آشکار می کند. زمانی که خشکسالی آغاز می شود، بخش کشاورزی بدلیل وابستگی بیش از حد به ذخیره رطوبتی خاک، معمولـاً نخستین بخشی است که تحت تأثیر قرار می گیرد. در طی دوره‌هـای ممتد خشکی، چنانچه کمبود بارش ادامه یابد، رطوبت خاک به سرعت تخلیه می شود در این صورت اتکاء مردمـ به سایر منابع آبی بایستی تأثیرات این کمبود را مرتفع سازد مثلـاً آنهایی که متکی به منابع آبهای سطحی ( نظیر مخازن و دریاچه‌هـا ) و آبهای زیرزمینی هستند معمولـاً دیرتر از سایرین تحت تأثیر قرار می گیرند. یک خشکسالی کوتاه مدت که 3 تا 6 ماه به طول می انجامد بسته به خصوصیات هیدرولوژیکی سیستمـ و نیازهای مصرف آب احتمالـاً تأثیرات اندکی بر این بخش‌هـا به همراه دارد.

زمانی که بارش به حالت نرمال برمی گردد و شرایط خشکسالی هواشناسی پایان می پذیرد، تا زمان احیاء مجدد منابع آبهای سطحی و زیرسطحی پیامدهای سوء‌این پدیده ادامه می یابد. در ابتدا ذخایر رطوبت خاک و به دنبال آن جریانهای سطحی، مخازن و دریاچه‌هـا و آبهای زیرزمینی جایگزین می شود.

ممکن است اثرات خشکسالی در بخش کشاورزی به دلیل وابستگی آن به رطوبت خاک سریعاً ‌از بین برود لیکن در سایر بخش‌هـا که متکی به ذخایر سطحی و یا زیرسطحی آب هستند تا ماهها یا حتی سالها طول بکشد. استفاده کنندگان از آبهای زیرزمینی که معمولـاً آخرین افرادی هستند که به هنگامـ بروز خشکسالی تحت تأثیر آن قرار می گیرند دیرتر از سایرین بازگشت به وضعیت عادی سطح آب زیرزمینی را تجربه می کنند. طول دوره تجدید ذخیره منبع تابعی از شدت و تداومـ خشکسالی و مقدار بارش دریافتی است.

 

 

منبع:دانشنامه رشد

نفیسه ناجی فاطمه عیوضی  بابک خسروشاهی

 

 


ویکی واژه تصادفی

سایکرومتر چیست؟

WEATHERFA.ir: هواشناسی ایران، پیش بینی وضع هوا، سایت هواشناسی، بارش باران، آب و هوا
کلیه حقوق سایت محفوظ است. استفاده از مطالب اين سايت با ذكر منبع (لينك سايت) مجاز است. ارتباط با ما
طراحى و پشتيبانى توسط: شركت شبكه نگاه