oF
oC
ویکی واژه هواشناسی
 

مفاهیم: باران اسیدی چیست؟

همشهری آنلـاین:
اصطلـاح باران اسیدی به هرگونه بارش باران، برف، تگرگ یا حتی مه که در آن مواد مضری مانند اکسیدهای نیتروژن و گوگرد وجود دارند، اطلـاق می‌شود.

این دو ماده در اتمسفر با اکسیژن و بخار آب واکنش شیمیایی انجامـ داده، به صورت نیتریک اسید و سولفوریک اسید در می‌آیند.

عامل اصلی این آلـاینده‌ها صنایع، حمل و نقل و کارخانه‌های مختلفند که سبب افزایش شدید میزان اسیدیته بارش و آسیب‌ رساندن به انسان‌ها، گیاهان و ساختمان‌ها می‌شوند.

اکثر شهرهای بزرگ صنعتی مورد تهدید غبارهای اسیدی قرار دارند. شهر لندن در زمستان سال ۱۹۵۲ مورد تهاجمـ شدید غبارهای اسیدی قرار گرفت و این امر موجب مرگ زودرس ۴۰۰۰ نفر از افراد بیمار گردید. این سانحه باعث شد که مسئولین شهر اقدامات پیشگیرانه‌ای را در جهت کنترل آلودگی هوا به عمل آورند. در نتیجه، امروزه لندن در زمره شهرهایی به شمار می‌رود که هوای نسبتاً تمیزی دارند.

نتایج تحقیقات نشان داده است که وجود ذرات کوچک در هوا به تنهایی عامل مرگ 350.000 نفر در سال 2000 در 25 کشور اتحادیه اروپا بوده است.

مواد آلوده‌کننده هر قدر در فضا بیشتر بمانند ترکیبات زیادتری حاصل می‌شود که اسیدها یکی از آن‌هاست. اسیدها به کمک بادهای شدید می‌توانند برای روزهای متوالی در هوا باقی بمانند و صدها کیلومتر مسافت را طی کنند و به این ترتیب از کشوری به کشور دیگر انتقال یابند.

اگر غبار اسیدی با ذرات آب موجود در اتمسفر هوا مخلوط شود، به صورت باران اسیدی فرو می‌ریزد و به محیط زیست آسیب می‌رساند. باران اسیدی مستقیماً روی درختان و روییدنی‌ها اثر می‌کند، در خاک فرو می‌رود و تعادل شیمیایی آن را به همـ می‌ریزد. این باران پس از فرود به داخل رودخانه‌ها و دریاچه‌ها راه می‌یابد و حیوانات و گیاهان آبزی را به هلـاکت می‌رساند.

جنگل‌ها و دریاچه‌ها، قربانیان باران اسیدی

باران اسیدی بر رشد درختان اثر کرده، جنگل‌ها را شدیداً در معرض نابودی قرار می‌دهد.

باران اسیدی از چند راه به درختان آسیب می‌رساند. یکی آن که اختلـالـاتی در روزنه برگ‌های درختان ایجاد می‌کند که سبب ازدیاد تعریق و کمبود آب درخت می‌شود. خاک را اسیدی می‌کند و به ریشه‌های درختان آسیب می‌رساند بنابر این جذب آب و مواد تغذیه‌ای درخت کاهش می‌یابد. همچنین مواد معدنی مورد نیاز خاک را می‌شوید، این مواد به آب‌های زیرزمینی رانده می‌شوند و بالـاخره ساختارهای سطحی پوست و برگ‌ها را تخریب می‌کند. موجب می‌شود آن‌ها مورد حمله حشرات و بیماری‌های گیاهی قرار گیرند و از رشد و نمو باز بمانند.

سیلـابی که از بارش باران اسیدی جاری می‌شود، بر روی زمین مسیر خود را می‌شوید و سرانجامـ به دریاچه‌ها می‌ریزد. باران‌های اسیدی با اسیدی کردن آب دریاچه‌ها و رودخانه‌ها موجب مرگ ماهی‌ها و دیگر آبزیان می‌شوند. دریاچه‌های مرده (بدون ماهی) در بیشتر مکان‌ها به همان صورت قبلی وجود دارند ولی هیچ گونه ماهی در آب اسیدی شده آن‌ها نمی‌تواند زندگی کند.

ماهی قزل‌آلـا و ماهی خاردار در PH کمتر از 5 و صدف‌ها در PH کمتر از 6/5 می‌میرند. در ضمن این فرسایش خاک، فلزات سمی که از آن آزاد شده‌اند مانند آلومینیومـ به همراه آب وارد دستگاه تنفسی ماهی‌ها شده و موجب مرگ آن‌ها می‌گردد. در مناطقی که دارای فضای آلوده به مواد اسیدی هستند، در فصل بهار، دریاچه‌ها آلوده‌ترین آب‌ها را دارند زیرا با ذوب شدن برف‌های زمستان، اسید همراه آن‌ها روانه دریاچه‌ها می‌گردد.

سایش شیمیایی

باران‌های اسیدی آسیب‌های ویران‌کننده و غیرقابل جبرانی بر بناهای تاریخی و گنجینه‌های فرهنگی وارد می‌سازند و میراث فرهنگی ملت‌ها تحلیل را می‌برند.باران اسیدی

رویه‌های سنگی ساختمان‌ها، پل‌ها، سدها و... توسط باران اسیدی، ساییده و نابود می‌شوند.

ساختمان‌های مشهوری مانند پارتنون در آتن، مجسمه آزادی در نیویورک، کلیسای سن پول در لندن، تاج محل در هندوستان، بنای ترایان در رمـ و کلیسای قدیمی کلن در شهر کلن آلمان به وسیله باران اسیدی مورد حمله قرار گرفته‌اند و رویه آن‌ها در اثر سایش شیمیایی، تغییر شکل یافته است.

رویه این ساختمان‌ها معمولـاً از سنگ‌های آهک‌دار است. غبار و باران اسیدی وقتی بر چنین ساختمان‌هایی فرو می‌نشیند با کانی‌های سنگ‌ها فعل و انفعالـات شیمیایی انجامـ داده و آن‌ها را به ماده پودر مانندی تبدیل می‌کند. به دلیل همین واکنش‌هاست که از ضخامت مجسمه مرمری آبراهامـ لینکلن در واشنگتن طی ۸۰ سال، بیش از ۸ میلی‌متر کاسته شده است. به جز رویه این ساختمان‌ها و بناها که در معرض سایش قرار می‌گیرند، شیشه‌های رنگی آن‌ها نیز از آسیب در امان نیستند.

اثر بر صنعت حمل و نقل

هر دو صنعت راه‌آهن و هواپیما سالـانه به دلیل ریزش باران اسیدی مقدار زیادی هزینه می‌کنند. خطوط راه‌آهن و حتی ماشین‌ها به علت قرار گرفتن در فضای آزاد، بیشترین آسیب را از غبار و باران اسیدی، متحمل می‌شوند. رویه آن‌ها در اثر باران اسیدی، ساییدگی شیمیایی پیدا می‌کند و پل‌های فلزی به دلیل فرسایش کارآیی خود را از دست می‌دهند.


اثر باران اسیدی بر انسان

انسان‌ نیز در اثر باران اسیدی به طور جدی آسیب می‌بیند تا حدی که ممکن اسن منجر به مرگ او شود. در اثر باران اسیدی بسیاری از مردمـ به خصوص افرادی که آسمـ دارند، مشکل تنفسی پیدا می‌کنند. تاثیر گازهای SO2 و Nox‌هـا بر روی انسان، سرفه‌های خشک، سر درد، گلو درد و عصبانیت است. مصرف گیاهانی که از طریق خاک یا به طور مستقیمـ باران اسیدی را جذب کرده‌اند و جاندارانی که این گیاهان را خورده‌اند، روی مغز و کلیه اثر گذاشته و می‌تواند موجب بیماری آلزایمر در انسان شود.

راه‌های کنترل

یکی از روش‌های ساده جلوگیری از آلودگی اسیدی، تصفیه کردن ذغال قبل از سوختن آن است. برای این منظور، ذغال را قبل از مصرف خرد کرده و در آب می‌شویند، یا ضمن عملیات خاصی، گوگرد آن را می‌گیرند. در مورد نفت نیز عمل تصفیه کردن صورت می‌گیرد و با روش‌های معینی آن را از گوگرد تصفیه می‌کنند.

استفاده از روش‌های اصولی در مصرف مواد سوختی نیز نقش مهمی در جلوگیری از آلودگی‌های اسیدی دارد. استفاده از فیلترها برای این منظور طریقه بسیار مناسبی است. بهره‌گیری از این روش در ماشین‌ها، کامیون‌ها و وسایل نقلیه موتوری، آلودگی‌های اسیدی محیط زیست را به مقدار قابل توجهی کاهش می‌دهد. همچنین کنترل ایمنی موتور و وسایل نقلیه جهت جلوگیری از آنها، در کاهش آلودگی‌های اسیدی، نقش بسزایی دارد.

از همه مهمـ‌تر، دقت در برنامه‌ریزی برای تأمین انرژی است. چرا که هرجا انرژی مصرف می‌شود، در کنار آن نیز آلودگی اسیدی- در مواردی بسیار اندک و در مواردی بسیار چشمگیر و خطرناک- ایجاد می‌شود. در حقیقت از آنجا که باد و باران اسید با گردش چرخ کارخانه‌ها و ماشین‌ها ارتباط مستقیمـ دارد، جایگزینی ماده دیگری که بتواند جانشین سوخت‌های فسیلی گردد، در بلند مدت، اندیشه معقولی برای جلوگیری از آلودگی‌هـای زیست محیطی است. در این راستا می‌توان از منابع انرژی‌های نو همچون انرژی خورشیدی و انرژی بادی نامـ برد که مصرف آنها، عوارضی از قبیل آلودگی هوا را به همراه ندارد.

یکی از موارد جالب در مورد آلودگی اسیدی آن است که ممکن است کشوری دارای منابع عظیمـ تولید کننده غبار اسیدی نباشد اما به شدت تحت حمله باران‌های اسیدی قرار گیرد. برای مثال، کشور کانادا که هر ساله غبارهای اسیدی فراوانی از آمریکای شمالی به سمت آن حرکت می‌کنند.

موضوع آلودگی اسیدی، بیشتر گریبانگیر کشورهای صنعتی و پیشرفته ‌است و مردمـ این کشورها به طرز ناگواری از آلودگی‌های اسیدی رنج می‌برند. جنگل‌ها و منابع گیاهی این کشورها در حال نابودی است و از این رو از طرف مردمـ مقاومت بسیار شدیدی در مقابل این پدیده بسیار خطرناک زیستی ایجاد شده‌ است. حتی در برخی از کشورهای غربی، گروه‌ها و احزاب سیاسی تشکیل شده‌اند که هدف آنها مقابله با گسترش آلودگی‌های اسیدی و جلب توجه مسئولـان کشورهای مربوطه برای مبارزه در این جهت است. البته لـازمـ به ذکر است که آلودگی در کشورهای در حال توسعه به پای آلودگی در کشورهای صنعتی نمی‌رسد و کشورهای دارای صنعت کمتر، آلودگی کمـ‌تری دارند.

کشورهای در حال توسعه بر خلـاف کشورهای ثروتمند، نمی‌توانند از عهده هزینه‌های سنگین جلوگیری از آلودگی اسیدی برآیند. از این رو لـازمـ است همراه با توسعه صنعت خود، به کنترل آلودگی هوا نیز توجه داشته باشند تا بعداً مجبور نشوند برای مبارزه با آلودگی وحشتناک اسیدی، هزینه‌های سرسامـ‌آوری را متحمل شوند.

در رابطه با کشوری همانند ایران، عوامل پایه آلوده‌کننده را نمی‌توان تنها وجود کارخانه‌ها و مسایلی از این قبیل در نظر گرفت. در حقیقت کشوری مانند ایران که مساحت آن چندین برابر مساحت آلمان است، علت آلودگی‌ها به دلیل حجمـ زیاد کارخانه‌ها نیست بلکه به دلیل تمرکز غیر اصولی آن‌ها در مناطق مرکزی و گسترش غیر ضروری برخی از آن‌هاست.

 


ویکی واژه تصادفی

توده هوا

WEATHERFA.ir: هواشناسی ایران، پیش بینی وضع هوا، سایت هواشناسی، بارش باران، آب و هوا
کلیه حقوق سایت محفوظ است. استفاده از مطالب اين سايت با ذكر منبع (لينك سايت) مجاز است. ارتباط با ما
طراحى و پشتيبانى توسط: شركت شبكه نگاه